سمــعک تـهـــــران
سمــعک تـهـــــران (شعبه نجوا)
       

کم شنوایی در کودکان

 

در این بحث به صورت خلاصه بر علت کم شنوایی، انواع کم شنوایی، روند پیشرفت گفتار در کودک و توانبخشی کودک صحبت می شود.

عوارض و پیامد کم شنوایی در کودکان و بزرگسالان با یکدیگر تفاوت دارد. عدم شناسایی به موقع کم شنوایی در کودکان منجر به تاخیر در پیشرفت گفتار و زبان، مشکلات احساسی، اجتماعی، درسی و از همه مهمتر شناختی خواهد شد زیرا زمانی که کودک با محیط اطراف خود ارتباط نداشته باشد مغز کودک نمی تواند از نظر درکی و شناختی پیشرفت کند.

سیستم شنوایی یا نقشه شنوایی مغزی کودک در یکسال اول زندگی کامل می شود در صورت کم شنوایی تاخیر در این مرحله مشکلات زیادی ایجاد می کند.

کودکان نرمال و کم شنوا در مراحل اولیه تولید صداسازی شبیه به یکدیگر می باشند اما کم کم در کودکان کم شنوا پیشرفتی دیده نمی شود و وارد مراحل بعدی نمی شوند.

عدم کشف و درمان کم شنوایی در این جمعیت سبب تاخیر در مراحل پیشرفت کودک می شود با این حال شناسایی به موقع کم شنوایی سبب کاهش عوارض ناشی از این معلولیت می شود (.با کشف به‌موقع کم شنوایی در دوران نوزادی و بعد از آن کاهش می یابد که نقش والدین در این بخش پررنگ تر می شود. مشکلی که در این زمینه وجود دارد ناآگاهی خانواده از مراحل رشدی نوزاد، عدم پذیرش و همکاری خانواده درصورت افت شنوایی نوزاد، عدم انجام آزمون‌های دقیق در غربالگری های بدو تولد و… سبب به تاخیر افتادن شناسایی نوزاد می شود.

 

عوامل کم شنوایی چیست؟

آیا عدم پاسخ در اولین غربالگری شنوایی نشان از مشکل شنوایی است؟

آیا نیاز به تست مجدد شنوایی است؟ در صورت عدم پاسخ مجدد، کم شنوایی قابل درمان است؟

طبق بررسی های انجام شده یک عامل تنها برای کم شنوایی دخالت ندارد و اغلب به‌ واسطه مجموعه ای از مشکلات که شامل بیماری های مادرزادی و ارثی، عفونت‌ها و ضربه‌ها که بخش های مختلف گوش و مکانیسم های آن را متأثر می‌کند، ایجاد می‌شود.

در تست اول شنوایی بدو تولد با استفاده از تست OAE، ۱۰-۱۵ % کودکان در برنامه‌های غربالگری رد می‌شوند(پاسخی دیده نمی شود)، که علت این امر وجود مایع آمونیوم در گوش جنین است که در همان هفته های اول بعد از تولد جذب  و درصورت انجام تست مجدد پاسخ مناسب دیده می شود.

پاسخ OAE نشان از نشان از عملکرد مناسب سلول های مویی حلزون می باشد. گاهی در تست OAE پاسخی دیده نمی شود زیرا این تست بسیار حساس می باشد و کوچکترین اختلال در مسیر انتقال صدا می تواند در عدم پاسخ OAE نقش داشته باشد. عدم پاسخ OAE می تواند توسط وجود جرم در کانال گوش، پرده گوش پاره، وجود عفونت در گوش میانی و در انتها مشکل در سلول های مویی حلزون گوش ایجاد شود.

توجه: در بعضی موارد نظیر بیلی روبین بالا(زردی بالا)، کمبود اکسیژن، سابقه کم شنوایی، نگهداری در بخش مراقبت های ویژه بیشتر از ۵ روز، تولد زودرس، وزن کم، ازدواج فامیلی و … احتمال بروز کم شنوایی بیشتر می باشد بنابراین انجام تست های مکرر شنوایی در این گروه الزامی می باشد.

در این گروه از نوزادان کم شنوایی می تواند با تاخیر ایجاد شود. این مورد به منزله عدم انجام تست شنوایی مجدد در گروه های سالم نمی باشد زیرا بعضی از کم شنوایی ها با تاخیر ایجاد می شوند.

همانطور که در بخش بالا توضیح داده شد کم شنوایی علت های مختلفی دارد اما به طورکلی کم شنوایی در تمام گروه سنی (کودکان و بزرگسالان) به سه گروه تقسیم می شوند: کم شنوایی انتقالی، کم شنوایی حسی عصبی، کم شنوایی آمیخته.

 

انواع کم شنوایی کودکان:

کم شنوایی انتقالی

همانطور که از اسم آن مشخص است در انتقال صدا از مجرای گوش به حلزون و گوش داخلی مشکلی وجود دارد.

در کم شنوایی انتقالی حلزون و عصب گوش سالم می باشند یا به عبارت دیگر منبع اصلی دریافت صدا به طور کامل سالم است اما انتقال صدا به حلزون مشکل دارد و عاملی در مسیر انتقال سبب کاهش شدت رسیده شده به حلزون گوش می شود.

**بسیاری از مردم به اشتباه تصور می کنند که پرده گوش در شنیدن صدا نقش بسیار مهمی دارد و زمانی که آسیبی به پرده گوش وارد شود (پارگی پرده گوش) شنیدن صدا سخت می شود.

پس به طور کلی در این نوع کم شنوایی حلزون سالم است و عاملی سبب کاهش شدت صدا می شود این عامل می تواند: عفونت گوش میانی (در کودکان بسیار شایع است)، جرم گوش در کانال گوش اشاره کرد.

از این‌رو بیشترین شیوع نوع کم شنوایی در کودکان کم شنوایی انتقالی است و گفته می‌شود تقریباً تمام انسان‌ها در دوران کودکی خود دچار عفونت گوش می‌شوند.

 

کم شنوایی حسی عصبی

این نوع کم شنوایی همانطور که از اسم آن مشخص است درگیری در حلزون (بخش حسی) و عصب هشتم یا شنوایی (بخش عصبی) می باشد. برای تشخیص و تمایز نوع حسی و عصبی می توان از تست شنوایی OAE (جهت تشخیص نقص حسی در حلزون) و تست شنوایی ای بی ار (جهت تشخیص نقص عصبی) استفاده کرد.

در آزمون های شنوایی نیاز به سکوت می باشد اما در تست ABR و تست OAE علاوه بر سکوت نیاز به خواب بودن کودک نیز می باشد زیرا انقباض عضلات، حرکت کودک می تواند بر نتایج تاثیر بگذارد و از اعتبار آنها بکاهد.

این نوع کم شنوایی نیز در کودکان رخ می دهد و انتخاب نوع سمعک و تکنولوژی سمعک در این گروه بسیار حساس و مهم می باشد.

کم شنوایی آمیخته

کم شنوایی آمیخته یا میکس ترکیبی از درگیری هر دو کاهش انتقالی و حسی عصبی می باشد.

متأسفانه کم شنوایی در کودکان منجر به طیف گسترده ای از مشکلات در دریافت و پردازش گفتار و سایر مشکلات می‌شود و به این دلیل که کم شنوایی با درد همراه نیست و کودک بسیار آرام است والدین پیگیری کمتری برای بررسی علت انجام می دهند.

 

کم شنوایی در کودکان:

کم شنوایی در کودکان نه تنها سبب تاخیر در گفتار و زبان کودک می شود بلکه در بسیاری از کتب و مقالات بیان شده است که کودکان کم شنوا از نظر شناخت و هوش نسبت به همسن و سال های خود پایین تر می باشند.

در صورت تشخیص دیرهنگام کم شنوایی در کودکان مسیر زندگی کودک به طور کامل تغییر می کند.  

برای جلوگیری از تاخیر در گفتار و شناسایی بهتر و سریعتر کودکان آگاهی از مراحل رشد گفتار و زبان کودکان بسیار مفید می باشد.

در زیر به طور خلاصه به مراحل گفتار و زبان کودک تا 2 سالگی پرداخته شده است.

 

تولد تا ۳ ماهگی:

  1. استارتل در مقابل نویز شدید

  2. آرامش در مقابل صداهای آشنا

  3. تولید واکه‌هایی نظیر ‘’ooh’’ و ‘’aah’’

 

 

۳ تا ۶  ماهگی:

  1. تولید صداهای مختلف مانند ‘’ba-ba’’ و ‘’da-da’’

  2. لذت بردن از ورور کردن

  3. علاقه به اسباب‌بازی‌های صداساز

  4. تغییر زیر و بمی صدا

  5. چرخش سر و چشم به سمت صدا

 

 

۶ تا ۹  ماهگی:

  1. پاسخ به نام خود

  2. تقلید گفتار با صداهای غیر گفتاری

  3. بازی با تکرار کردن کلمات

  4. درک کلماتی نظیر نه و بای بای

  5. گفتن ‘’da-da’’ یا ‘’ma-ma’’

  6. گوش دادن به‌دقت به موسیقی یا آواز خواندن

 

 

۹ تا ۱۲  ماهگی:

  1. پاسخ‌های متفاوت به صحبت های شاد یا عصبانی

  2. چرخش سریع سر به صدای بلند یا آهسته

  3. ورور کردن در پاسخ به صدای انسان

  4. استفاده از ۲ یا ۳ کلمه‌ی ساده به طور درست

  5. رها کردن اسباب‌بازی در صورت خواستن از وی

  6. پیروی از دستورات ساده

  7. توقف در برابر کلمه ” نه”

 

 

۱۲ تا ۱۸ ماهگی:

  1. شناسایی افراد، اعضای بدن و اسباب‌بازی‌ها

  2. چرخش سریع سر به سمت منبع صدا در همه جهات

  3. توانایی بیان خواسته‌ها

  4. صحبت کردن شبه جمله‌ای

  5. حالت چهره همراه با گفتار مناسب

  6. تکرار بعضی کلمات شنیده‌شده

  7. رقصیدن با موسیقی

 

 

۱۸ تا ۲۴  ماهگی:

  1. پیگیری دستورات ساده

  2. صحبت کردن قابل‌فهم ۲ کلمه‌ای

  3. شناسایی صداها در محیط

  4. گنجینه لغت ۲۰ کلمه یا بیشتر

 

والدین نقش بسیار مهمی در شناسایی کم شنوایی کودکان دارند، خانواده هوشیار باید به رفتار و گفتار کودک خود توجه کنند و از مقایسه با سایر کودکان فامیل و دوستان خودداری کنند.

*** در صورتی که کودک یکی از شرایط زیر را داشت انجام تست های شنوایی ضروری و الزامی می باشد.

  1. در ۱۲ ماهگی: عدم تمایز یا تقلید کلامی

  2. در ۱۸ ماهگی: عدم استفاده از کلمات تنها

  3. در ۲۴ ماهگی: واژگان کمتر از ۱۰ لغت

  4. در ۳۰ ماهگی: واژگان کمتر از ۱۰۰ لغت، گفتار غیرقابل‌فهم، عدم استفاده از ترکیب ۲ کلمه‌ای

  5. در ۳۶ ماهگی: واژگان کمتر از ۲۰۰ لغت، عدم استفاده از جملات تلگرافی، وضوح گفتار کمتر از ۵۰ درصد

  6. در ۴۸ ماهگی: واژگان کمتر از ۶۰۰ لغت، عدم استفاده از جملات ساده، وضوح گفتار کمتر از ۸۰ درصد

 

 

متأسفانه به علت انکار ناشنوایی توسط والدین، ارجاعات متخصصان به یکدیگر و معلولیت های چندگانه و همراه، زمان تشخیص دقیق کم شنوایی به تا خیر می‌افتد.

نقش والدین در رشد گفتار و زبان کودک کم شنوا

 

ایا شخصیت روانی  پدر و مادران در پیشرفت و رشد شنوایی و گفتار کودک تاثیر گذار است؟

 

در سال هایی که به تشخیص و ارزیابی نوزادان و کودکان مشغول بوده ایم انواع تیپ های شخصیتی را در والدین مشاهده و ثبت کرده ایم.

طبق منابع و کتب روانشناسی انسان ها به چندین تیپ شخصیتی تقسیم بنده می شوند، حال جدا از این طبق بندی ها مادران و پدرانی که کودکان با مشکلات مختلف شنوایی داشته اند را طبق مستندات کلینیک به سه دسته تقسیم می کنیم. لازم به ذکر است این طبقه بندی تنها بر اساس مشاهدات تیم نجوا کلینیک می باشد :

 

  • والدین ریز بین و پیگیر: این والدین معمولا در سنین بسیار پایین کودک خود را همواره زیر نظر می گیرند و در صورت هرگونه تغییر در رفتارهای شنوایی کودک یا در صورت مغایرت رفتارهای شنوایی کودک با هم سن و سال های خود سریعا به متخصص شنوایی شناسی، متخصص گوش و حلق و بینی یا متخصص نوزادان و کودکان مراجعه می کنند و در نهایت به متخصص شنوایی ارجاع داده می شوند و نتیجه تست های شنوایی به والدین گزارش می شود.

در والدین ریز بین و پیگیر  سن تشخیص کم شنوایی بسیار پایین است و می توان بهترین مداخله را انجام داد و در نتیجه بهترین نتیجه حاصل می شود. برای مثال به دو والد زیر دقت نمایید:

  1. مادری به کلینیک مراجعه می نماید و می گوید از دو روز پیش کودک بنده سرما خورده است و امروز متوجه شده ام که نسبت به دیروز کمتر به صدا واکنش نشان می دهد و باید بلند تر حرف بزنم. کودک ۴ ساله وی مورد بررسی قرار می گیرد و عفونت در گوش میانی و ۳۰ درصد کم شنوایی مشاهده می شود. کودک بلافاصله جهت درمان به متخصص گوش و حلق و بینی ارجاع داده می شود و بعد از درمان و ارزیابی مجدد بعد از یک هفته کودک به حالت نرمال برمی گردد.

  2. مادری به پاسخ های شنوایی نوزاد ۴۷ روزه خود مشکوک می شود و بعد از ارزیابی افت شنوایی شدید در وی تشخیص داده می شود و در سن ۵ ماهگی بعد از تایید این مقدار کم شنوایی سمعک دو گوشی تجویز شد و در حال حاضر کودک ۴ ساله می باشد و عملکرد شنوایی و گفتار وی بسیار عالی می باشد.

طبق مشاهدات حدودا ۳۰ درصد والدین در رابطه با شنوایی کودک خود در این تیپ قرار می گیرند.

 

  • والدین کم توجه: این والدین مگر با هشدار اطرافیان به مشکل کودک خود توجه کنند. در این تیپ شخصیتی معمولا در سنین بسیار بالا مثلا در حدود ۱۵ الی ۶ سالگی کودک خود را نزد ما می آورند و ما مشکل شنوایی کودک را تشخیص قطعی می دهیم. این والدین بسیار آنچنان در مسائل زندگی خود و خرافاتی همچون ژنتیک دیر حرف زدن در خانواده شان غرق شده اند که در نهایت با هشدار والدین دیگر یا معلمین پیش دبستانی و مهدکودک ها راهی کلینیک های شنوایی سنجی می شوند.

به دو مثال عینی در این مورد توجه کنید:

  1. کودکی به علت سرفه شدید به بیمارستان مراجعه می کند و در نهایت با مراجعه به بخش شنوایی OME همراه با افت شنوایی ۳۵ درصدی تایید می شود. بعد از بستری شدن و مداخله دارویی سرفه های شدید کودک و تب وی بهبود می یابد. در نهایت کودک دوباره به کلینیک شنوایی ارجاع داده می شود و عفونت دوباره تایید می وشد و به والدین عواقب تداوم عفونت در گوش تذکر داده می شود و بعد از تجویز دارو توسط فوق تخصص گوش دو هفته بعد به وی وقت داده می شود اما علیرغم پیگیری والدین مراجعه نمی کنند و بعد از ۳۶ روز مراجعه، عدم مصرف به موقع دارو و تدوام عفونت شدید همراه با تب و کم اشتهایی و ۴۰ درصد کم شنوایی تایید می شود و کودک تحت عمل جراحی VT در پرده گوش قرار می گیرد. نمونه به توجهی والدین کودک منجر به بیهوشی و عمل پرده پوش کودک منتهی شد.

  2. مادری کودک ۶ سال و ۹ ماهه خود را به کلینیک نجوا می آورد و افت ملایم در فرکانس های پایین، افت متوسط در فرکانس های میانه و افت شدید در فرکانس های بالا تخصیص داده می شود. کودکی که قرار است ۳ ماه دیگر در مدرسه در کلاس اول ثبت نام کند به هیچ وجه نمی تواند حروف س ش   ز  ف  ق  ژ  چ  ج  را تولید کند. برای مثال به کلمه “شیر” می گوید “ییر”. حال در این سن رشد مناطق شنوایی مغز کودک به حداقل می رسد و حداکثر آن تا سن ۲ الی ۳ سالگی است. درنهایت با مشاوره دقیق و تجویز سمعک کودک می تواند تمامی صداها را بشنود اما متاسفانه علیرغم اینکه کودک در حال حاضر کلاس دوم است بشدت با مشکل مواجه است. بنظر شما تاوان بی توجهی والدین را باید کودک دهد؟

طبق مشاهدات حدودا ۵۰ درصد والدین در رابطه با شنوایی کودک خود در این تیپ قرار می گیرند.

 

  • والدین با مشکلات مختلف شخصیتی اعم از وسواس و غیره: این دسته از والدین مشکلات روانی ذهنی خود را در قالب کودک من حساس است،کودک من با بقیه فرق می کند تعمیم می دهند. علیرغم این مشکلات شخصیتی این دسته از والدین، سن تشخیص کم شنوایی فرزندان آن ها همچون والدین ریزبین و پیگیر است اما به علت مشکلات روانشناسی شان زمان مداخله را بشدت به تاخیر می اندازند. به مثال های زیر دقت نمایید:

  1. مادری با کودک ۶ ساله به کلینیک مراجعه نموده است و بیان می کند کودک من بسیار وسواس و خجالتی است و اگر سمعکش دیده شود روحیه اش به شدت خراب می شود. بعد از بررسی افت متوسط شنوایی در کودک تشخیص داده می شود. سمعک دو طرفه متناسب با افت شنوایی بر روی گوش کودک قرار داده می شود، وقتی سمعک روشن شد کودک آنچنان هیجانی داشت که تمام صداها را می شنود و دائما می گفت این صدای چیه و همکار بنده جواب می داد این صدای آمبولانسه و …. با چندین سوال دیگر متوجه شدیم که کودک اصلا وسواس و خجالتی نیست بله مادر وی از این بیماری رنج می برد و پیامدهای آن تنها تحت الشعاع گرفتن آینده و سرنوشت کودک می باشد.

طبق مشاهدات حدودا ۲۰ درصد والدین در رابطه با شنوایی کودک خود در این تیپ قرار می گیرند.

 

بیماران گرامی در نظر داشته باشید کلینیک های تخصصی نجوای ایرانیان تمامی ارزیابی های شنوایی و تعادل و تجویز انواع سمعک های دانمارکی، آلمانی، سوئیسی و کانادایی/آمریکایی را انجام می دهد و در حال حاضر ۳ شعبه فعال و بسیار مجهز در سطح تهران دارد.

همچنین بزودی در سال ۱۳۹۶ مجهزترین و تنهاترین دی کلینیک گوش کشور با همکاری متخصصین گوش و حلق و بینی، فوق تخصص گوش و متخصصین شنوایی و تعادل و متخصصین گفتار درمانی راه اندازی می شود.

 

 

 


 

طراحی شرکت پیام (محمدرضا پوشیده)